Memorial Göztepe Hastanesi Nöroloji Bölümü’nden Doç. Dr. Rahşan Adviye İnan, günlük yaşamı etkileyen unutkanlıkların "yaşlılık doğal bir sonucu" sayılarak göz ardı edilmemesi gerektiğini belirtti. Değiştirilebilir 14 risk faktörünün yönetilmesiyle demans vakalarının %45’inin önlenebileceğini vurgulayan İnan, erken tanının ve yeni nesil tedavilerin önemine dikkat çekti.

UNUTKANLIĞINIZI “YAŞLILIKTANDIR” DİYEREK GÖZ ARDI ETMEYİN!

Yaş ilerledikçe zaman zaman bir ismi hatırlayamamak veya bir randevuyu unutmak normal kabul edilebilir. Ancak unutkanlığın giderek artması ve günlük yaşamı etkilemeye başlaması, altında yatan nedenlerin araştırılmasını gerektirir. Her unutkanlığın Alzheimer anlamına gelmediğini belirten uzmanlar, günlük yaşamı aksatan durumların “yaşlılıktandır” denilerek geçiştirilmemesi uyarısında bulunuyor.

Her Unutkanlık Alzheimer Değil

Demans, beyin hücrelerinin zarar görmesi sonucunda zihinsel işlevlerin günlük yaşamı etkileyecek düzeyde kaybını ifade eden genel bir sendromdur. En sık görülen nedeni Alzheimer olsa da, her demans hastası Alzheimer değildir. Kelime bulma zorluğu, planlama yapamama, yol karıştırma ve kişilik değişiklikleri önemsenmesi gereken ana belirtiler arasındadır. Ayrıca uyku bozuklukları, B12/vitamin eksiklikleri, tiroid hastalıkları ve bazı ilaçlar da geçici unutkanlığa yol açabilir.

Demans Riskini %45 Azaltan 14 Değiştirilebilir Faktör

Araştırmalar, yaşam boyunca müdahale edilebilecek 14 risk faktörünün kontrol altına alınmasıyla demans vakalarının yaklaşık yüzde 45’inin önlenebileceğini veya geciktirilebileceğini gösteriyor:

• Eğitim ve Duyusal Sağlık: Düşük eğitim düzeyi, işitme kaybı, tedavi edilmemiş görme kaybı.

• Kronik ve Metabolik Rahatsızlıklar: Yüksek LDL kolesterol, hipertansiyon, diyabet, obezite.

• Yaşam Tarzı ve Çevre: Fiziksel hareketsizlik, sigara kullanımı, aşırı alkol tüketimi, hava kirliliği.

• Ruhsal ve Sosyal Etkenler: Depresyon, sosyal izolasyon, travmatik beyin hasarı.

Yaş Gruplarına Göre Korunma Rehberi

• 40’lı Yaşlarda: Tansiyon ve kolesterol takibi yapılmalı, haftada en az 150 dakika düzenli egzersiz edilmeli ve işitme kayıpları ihmal edilmemelidir.

• 50’li Yaşlarda: Diyabet ve obezite kontrol altına alınmalı, Akdeniz tipi beslenme benimsenmeli, sosyal ve zihinsel aktiflik korunmalıdır.

• 60 Yaş ve Sonrasında: Sosyal izolasyondan kaçınılmalı, uyku düzeni ve stres yönetimine dikkat edilmelidir. Sadece bulmaca çözmek yeterli değildir; fiziksel hareket, yeni şeyler öğrenme ve damar sağlığı bir bütün olarak korunmalıdır.

Erken Tanı ve Yeni Tedavi Seçenekleri

"Tedavisi yoksa erken tanının ne faydası var?" düşüncesinin yanlış olduğunu vurgulayan Doç. Dr. İnan, erken tanı sayesinde tedavi edilebilir ikincil nedenlerin tespit edildiğini ve hasta yakınlarının geleceği planlamasına imkân sağlandığını ifade etti. Ayrıca yeni nesil ilaçların, beyinde biriken beta-amiloid proteinini hedef alarak erken evredeki uygun hastalarda bilişsel gerileme hızını yavaşlatabildiği kaydedildi.

Demans Hastalarına Nasıl Yaklaşılmalı?

• Aynı soruyu tekrar soran hastaya kısa ve sakin yanıtlar verilmelidir.

• Tartışmaya girmek yerine yaşadığı duyguyu anlamaya çalışmak gerekir.

• Ani öfke veya huzursuzluk durumunda öncelikle ağrı, açlık veya enfeksiyon gibi tıbbi nedenler araştırılmalıdır.

• Ev ortamı sadeleştirilmeli, hastanın yapabildiği işlerde bağımsızlığı desteklenmelidir.

• Bakım veren kişilerin de kendi dinlenme ve sosyal yaşam ihtiyaçlarını ihmal etmemeleri hayati önem taşır.

DEMANS İLE YAŞA BAĞLI UNUTKANLIK ARASINDAKİ FARK VE RİSK TAAHHÜDÜ

• Normal Yaşlanma: Randevu tarihini sonradan hatırlamak, isimleri kısa süreliğine unutmak, ara sıra kelime aramak.

• Demans / Alzheimer Belirtisi: Yakın zamanda yaşanan olayları tamamen unutmak, para hesabı veya ilaç takibinde sürekli hata yapmak, iyi bilinen yolları karıştırmak.

• Kritik Yaş Dönemi Önlemleri: 40+ yaşta damar sağlığı ve egzersiz; 50+ yaşta beslenme ve metabolizma; 60+ yaşta sosyal etkileşim ve zihinsel pratik.