Öğreniyoruz Sanıyoruz Ama Sadece Tarıyoruz: Hafızayı "Resetleyen" Kısa İçerik Tuzağı

Acıbadem Üniversitesi Psikoloji Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Murat Kurt, modern insanın her an elinde, cebinde veya masasında taşıdığı akıllı telefonların zihinsel kapasitemizi nasıl "sessizce aşındırdığını" gözler önüne seriyor. "Zihin Erozyonu" ve "Dijital Amnezi" olarak tanımlanan bu süreçte, bilgiyi hafızaya kaydetmek yerine "nasıl olsa internette var" diyerek depolamaktan vazgeçiyoruz. Sonuç? Daha unutkan, daha dalgın ve odaklanma süresi kısalmış bir toplum.

Telefonun Varlığı Bile Dikkat Dağıtmaya Yetiyor

Prof. Dr. Kurt’un paylaştığı çarpıcı araştırmalara göre, telefonunuz kapalı olsa dahi görüş alanınızda (örneğin masanın üstünde) durması bilişsel performansı düşürüyor. Beyin, potansiyel bir bildirim veya "ödül" sinyalini görmezden gelemediği için zihinsel kaynaklarımızın büyük bir kısmı sürekli tetikte kalıyor. Bu durum özellikle öğrencilerde ve çalışanlarda derin odaklanma yerine "yüzeysel tarama" moduna geçişi tetikliyor.

"Hafıza Bir Kas Gibidir; Kullanmazsanız Körelir"

Sosyal medyanın hızlı tüketilen kısa içerikleri (Shorts, Reels vb.), beynin sabır eşiğini düşürerek karmaşık problemleri çözme yeteneğimizi baltalıyor. Prof. Dr. Kurt durumu şöyle özetliyor:

"Sürekli bölünen dikkat, bilgiyi yüzeyde bırakır. Hafıza tekrar ve odaklanma ister. Biz öğrendiğimizi sanıyoruz ama aslında bilgiyi depolamıyoruz."

Dijital Amnezi ve FoMO Kıskacı

• Dijital Amnezi: Bilginin her an erişilebilir olması, onu zihinde tutma motivasyonunu yok ediyor. Bilgiyi değil, bilginin internetteki yerini hatırlar hale geldik.

• FoMO (Bir Şeyleri Kaçırma Korkusu): Sürekli bildirim kontrolü, beynin anlık dopamin salınımlarına alışmasına ve uzun vadeli planlama yeteneğinin zayıflamasına neden oluyor.

• Çoklu Görev (Multitasking) Yanılgısı: Beyin aynı anda iki zor işi yapamaz. Görevler arasındaki her hızlı geçiş, büyük bir zihinsel enerji kaybı ve düşük öğrenme kalitesi demektir.

Bilişsel Hazinenizi Korumak İçin 5 Adım

Prof. Dr. Murat Kurt, teknolojiden kaçmanın imkansız olduğunu ancak onu yönetmenin şart olduğunu belirterek şu çözüm önerilerini sunuyor:

1. Bildirimleri Kapatın: Dikkatinizi bölecek her türlü dijital uyarıcıyı minimuma indirin.

2. Telefonu Görüş Alanından Çıkarın: Odaklanmanız gereken işlerde telefonu başka bir odaya bırakın.

3. Ekransız Odak Blokları: Gün içinde en az 1 saat tamamen dijitalden uzak, sadece işe veya kitaba odaklandığınız zamanlar yaratın.

4. Uykudan 1 Saat Önce Ekranı Bırakın: Mavi ışık ve sosyal medya akışı, uyku kalitesini ve dolayısıyla hafıza konsolidasyonunu (bilginin yerleşmesini) bozar.

5. Hafızayı Aktif Çalıştırın: Not tutma, ezber yapma ve kitap okuma gibi aktivitelerle "zihin kasınızı" her gün antrene edin.