Okul Kapısında Bitmeyen Tehdit Siber Zorbalık: Çözüm Akran Nezaketi ve Empati

Akran Zorbalığı Odalara Kadar Girdi: TBMM Raporu Dehşet Verici Verileri Ortaya Koydu

Akran Zorbalığı Okul Kapısında Bitmiyor, Çocuğun Odasına Kadar Giriyor!

TBMM Dilekçe Komisyonu bünyesinde kurulan İlköğretim ile Ortaöğretim Kurumlarında Akran Zorbalığının Araştırılması ve Alınabilecek Önlemlerin Belirlenmesi Alt Komisyonu’nun raporu, Türkiye'deki çocukların maruz kaldığı zorbalığın ulaştığı vahim boyutları ortaya koydu. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, BTK ve TÜİK verilerinden yararlanılarak hazırlanan çalışmada, geleneksel zorbalığın yanı sıra dijital dünyada büyüyen siber zorbalık tehlikesi de masaya yatırıldı.

Her 100 Çocuktan Yaklaşık 14’ü Zorbalık Mağduru

Araştırma sonuçları, 6-17 yaş grubundaki çocukların %13,8’inin akran zorbalığına maruz kaldığını gösterdi. Raporda öne çıkan veriler şu şekilde:

• Zorbalık Türleri: En sık rastlanan biçim alay edilme olurken, çocukların %7,2’si kasıtlı olarak gruplardan dışlanıyor, %4,4’ü ise doğrudan fiziksel şiddete uğruyor.

• Dezavantajlı Gruplar: Görme, duyma, yürüme, öğrenme veya öz bakım gibi alanlarda işlevsel zorluk yaşayan çocuklarda zorbalığa uğrama oranı yaklaşık %27’ye yükseliyor.

• Ekran Süresi: Çocukların yaklaşık %80’inin günde 3 saatten fazla aktif olarak ekran karşısında kaldığı tespit edildi.

Prof. Dr. Tarhan: "Siber Zorbalıkta Okulun Kapısı Kapanmıyor"

Rapordaki verileri değerlendiren Psikiyatrist Prof. Dr. Nevzat Tarhan, dijitalleşmeyle birlikte akran zorbalığının boyut değiştirdiğini belirterek şu uyarıda bulundu:

"Eskiden birkaç kişinin gördüğü bir alay veya dışlama olayı sınırlı bir çevrede kalırken, bugün sosyal medyanın viral etkisiyle yüzlerce kişiye ulaşabiliyor. Yüz yüze zorbalıkta çocuk okuldan çıktığında güvenli alanına dönebiliyordu. Siber zorbalıkta ise okulun kapısı kapanmıyor. Telefon cebinde olduğu için tehdit, hakaret, ifşa ve dışlama eve, hatta çocuğun odasına kadar geliyor. Bu durum mağdurda 'kaçabileceğim hiçbir güvenli alan yok' duygusu yaratıyor."

"Her Çocuk Çatışması Zorbalık Değildir"

Prof. Dr. Tarhan, çocuklar arasındaki her anlaşmazlığın ya da kavganın zorbalık olarak etiketlenmemesi gerektiğinin altını çizdi. Bir eylemin zorbalık sayılabilmesi için üç temel unsurun şart olduğunu belirtti: Kasıtlı olması, tekrarlayıcı olması ve taraflar arasında güç dengesizliği bulunması.

Zorbalığın sadece fiziksel şiddet olmadığını söyleyen Tarhan; lakap takma, tehdit, dedikodu çıkarma ve gruptan soyutlama gibi sözel ve ilişkisel biçimlerin de son derece yıkıcı olduğunu ifade etti. Ayrıca zorbalık yapan çocukların sadece "kötü çocuk" diye damgalanmaması gerektiğini, şiddet davranışının altında duygusal ihtiyaç eksikliği veya aile içi iletişim sorunları yatabileceğini belirtti.

Çocuk "Bana Zorbalık Yapılıyor" Demeyebilir!

Çocukların eleştirilme veya "Sen de karşılık verseydin" şeklinde suçlanma korkusuyla yaşadıklarını gizleyebildiğini vurgulayan Tarhan, ailelerin dikkat etmesi gereken belirtileri sıraladı:

• Önceden severek gidilen okula gitmek istememe ve okul reddi

• Sabahları beliren nedensiz karın veya baş ağrıları

• Ders başarısında ani düşüş, içine kapanma ve arkadaş çevresinden uzaklaşma

• Odadan çıkmama, uyku ve iştah düzeninde belirgin bozulmalar

Bu durumdaki bir çocukla topluluk içinde değil, baş başayken empatik bir dille iletişim kurulması gerektiği belirtildi.

Dünyadan Örnekler ve Türkiye'deki "Akran Nezaketi" Modeli

Raporda dünyadaki yasal kısıtlamalara da yer verildi: Çin’de 16 yaş altına ebeveyn izni şartı, Güney Kore’de gece çevrimiçi oyun kısıtlaması, ABD Florida’daki sosyal medya yaş düzenlemeleri ve Türkiye’de 13 yaş altının sosyal ağlara erişimine yönelik hazırlıklar dikkat çekti.

Ancak yasaklayıcı zihniyetin ergenlikte ters tepebileceğini belirten Prof. Dr. Tarhan, asıl amacın "dış denetimden iç denetime geçiş" ve "dijital ebeveynlik" olması gerektiğini ifade etti. Raporda ve BTK'nın çalışmalarında öne çıkan "Akran Nezaketi" kavramına değinen Tarhan, negatif durumların ancak pozitif değerlerin artırılmasıyla çözülebileceğini, empatik iletişimin müfredatın geneline yayılması gerektiğini savundu.